موريتس دو كوتز بوئه ( مترجم : محمود هدايت )
12
مسافرت به ايران بمعيت سفير كبير روسيه در سال 1817 م ( فارسى )
است كه بيش از روزى يك منزل نمىشود پيمود و اگر در ورونش كسى آذوقه خود - را تأمين نكرده باشد بيم آن است كه تلف شود سورچىها فقط با هندوانههايى كه در اين نقاط به حد افراط وجود دارد زندگانى مىكنند . پستخانههاى اين نقاط منحصر به كلبههاى محقرى است . آقايان قزاقها ابدا بزراعت مايل نبوده و بيشتر بتربيت مواشى و ماهىگيرى و تجارت راغبند اين است كه در تمام طول جاده يك مزرعه يا يك زمين درختدار يا يك خانهء رعيتى ديده نمىشود بلكه منحصر بمناظر وحشتزاى كوير و پيچوخم جاده است . شهر نووچركس كه مقر رئيس قزاقان پلاتف است سراسر يك شكل و قشنگ ساخته شده ولى به كمترين رگبار چنان گل مىشود كه بايد در آن شنا كرد - در داخل خانهها نظافت در نهايت افراط است . علت اين است كه اغلب آنان پيرو عقيده رسكلنيك مىباشند كه رعايت اصل نظافت و پاكيزگى از وظايف حتميهء آنان است - اگر يك نفر روسى در منزل ايشان روزى بسر برد يكى از رؤساى مذهبى را براى تطهير اطاقى كه آن فرد روسى در آن بوده دعوت مىكنند كه تمام اثاثيه و آلات و ادواتى را كه در استعمال و اصطكاك روسى ملوث كرده تطهير كند و اگر روسى در آن اطاق سيگار كشيده باشد بايد مراسم تطهير چندين دفعه در آن به عمل آيد و اگر صاحبخانه متمول باشد خانه را خراب كرده از نو مىسازد . در هر خانه قفسهء شيشهدارى هست كه تمام كارد و چنگال و قاشق بزرگ و كوچك و گيلاسهاى نقرهء كار ممالك مختلفه را كه دارند در آن مى - گذارند و عموما اسم خانوادگى اشخاص بر اين اشياء منقوش شده است . شرابدون مستغنى از توصيف و تمام صفات و محسنات شامپانى را داراست . اسبهاى اين محل به مراتب بدتر از اسبهائى بود كه ما را به اين محل آورده بود چه همينكه در خارج شهر به محل مرتفعى رسيديم چندين ساعت بدون اينكه يك وجب جلو رفته باشيم ما را معطل كردند و دو روز طول كشيد تا بيكى از نقاط سرحدى موسوم به وانوچئىيرليك رسيديم تقريبا چهل نفر از مسافرين اينجا جمع شده بودند